Automatyzacja6 min czytania

Automatyzacja procesów w małej firmie: od czego zacząć

Automatyzacja procesów w małej firmie krok po kroku. Jak wybrać pierwszy proces, policzyć opłacalność i nie przepalić budżetu na starcie.

Adam Sopniewski, Sopniewsky.

Automatyzacja procesów w małej firmie nie zaczyna się od wyboru programu. Zaczyna się od kartki, na której spisujesz, co Twój zespół robi ręcznie każdego tygodnia. Poniżej pokazuję, jak przejść od tej kartki do pierwszego działającego wdrożenia. Bez przepalania budżetu i bez przewracania całej firmy do góry nogami.

Co to w ogóle znaczy „zautomatyzować proces”

Proces to powtarzalna sekwencja kroków. Klient składa zamówienie, ktoś przepisuje je do systemu, wystawia fakturę, przekazuje do magazynu i wysyła klientowi numer przesyłki.

Automatyzacja przejmuje część tych kroków. Zamówienie ze sklepu trafia do programu fakturowego bez kopiowania, faktura generuje się po zaksięgowaniu płatności, a magazyn widzi nową pozycję na liście do kompletacji. Ludzie zostają przy tym, co wymaga decyzji: nietypowy rabat albo reklamacja.

Zespół nie znika. Przestaje tylko robić pracę, którą komputer wykona szybciej i bez literówek.

Krok 1. Spisz powtarzalne zadania

Usiądź z zespołem na godzinę i spiszcie wszystko, co robicie regularnie. Najlepsi kandydaci do automatyzacji powtarzają się co najmniej kilka razy w tygodniu i mają stałe reguły, czyli zawsze wiadomo, co zrobić z danymi. Zwykle polegają też na przenoszeniu informacji między mailem, Excelem, sklepem a programem do faktur.

Typowe przykłady z małych firm:

Na tym etapie niczego nie oceniaj. Po prostu spisz. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, przejdź przez checklistę 12 procesów do automatyzacji. To gotowa lista pytań, które pomagają wyłapać zadania, o których nikt już nie myśli, bo „zawsze tak było”.

Krok 2. Oceń każde zadanie według czasu i błędów

Przy każdej pozycji dopisz dwie rzeczy. Ile godzin tygodniowo zajmuje i jak często coś się w niej sypie.

Załóżmy, że prowadzisz hurtownię z trzema handlowcami i przez tydzień notowaliście czas zadań. Przepisywanie zamówień B2B zajmuje łącznie 12 godzin tygodniowo i raz w tygodniu zdarza się pomyłka w ilości. Raport sprzedaży zajmuje 2 godziny i błędy są rzadkie.

Od razu widać, co jest ważniejsze. Pierwsze zadanie zabiera więcej czasu i do tego psuje relacje z klientami.

Krok 3. Wybierz jeden proces na start

Tu firmy najczęściej się wykładają. Chcą zautomatyzować wszystko naraz, a po trzech miesiącach mają pięć rzeczy zrobionych w połowie.

Dobry pierwszy proces:

  1. zajmuje dużo czasu, ale ma jasne reguły,
  2. dotyczy jednego lub dwóch systemów, a nie pięciu,
  3. da się go zmierzyć przed wdrożeniem i po nim,
  4. jego awaria nie zatrzyma całej firmy.

Kilka przykładów dobrego startu w zależności od rodzaju działalności:

Rodzaj firmy Dobry pierwszy proces
Sklep internetowy Faktura wystawiana automatycznie po opłaceniu zamówienia
Hurtownia Zamówienia przez formularz lub panel klienta zamiast maili
Firma instalacyjna Potwierdzenie terminu montażu wysyłane klientowi SMS-em lub mailem
Sklep stacjonarny z e-sklepem Wspólna baza stanów dla sklepu i sprzedaży online

Jeden udany projekt daje Ci odzyskany czas. Daje też coś, czego nie widać w tabelce, czyli zaufanie zespołu do zmian. Drugi projekt idzie wtedy dużo łatwiej.

Automatyzacja procesów w małej firmie a opłacalność

Zanim wydasz pierwszą złotówkę, porównaj dwie liczby. Roczny koszt ręcznej pracy i koszt wdrożenia.

Załóżmy, że pełny koszt godziny pracy handlowca to 65 zł, a w roku jest 48 tygodni pracy. Trzech handlowców po 4 godziny tygodniowo na przepisywanie zamówień daje:

3 × 4 h × 65 zł × 48 tygodni = 37 440 zł rocznie.

Teraz przyjmij ostrożnie, że automatyzacja przejmie nie całość, a połowę tej pracy. To nadal około 18 700 zł rocznie. Jeśli wdrożenie kosztuje mniej, zwraca się w ciągu roku.

Swoje liczby możesz podstawić w kalkulatorze kosztu ręcznej pracy. Do tego dochodzą korzyści, których kalkulator nie policzy: mniej pomyłek, szybsza obsługa klienta, mniejsza zależność od jednej osoby, która „wie, jak to się robi”.

Krok 4. Opisz proces, zanim go zautomatyzujesz

Automatyzacja złego procesu daje tylko szybszy bałagan. Dlatego zanim cokolwiek wdrożysz, odpowiedz na cztery pytania.

Skąd przychodzą dane? Mail, sklep, telefon, formularz. Kto i co z nimi robi? Gdzie dane trafiają na końcu? Jakie są wyjątki? Zwroty, rabaty, zamówienia niestandardowe.

Na wyjątki poświęć najwięcej uwagi. Większość przypadków jest prosta i powtarzalna, a tylko część wymaga człowieka. Dobra automatyzacja obsługuje proste przypadki sama, a resztę przekazuje konkretnej osobie z jasną informacją, co jest nie tak. Na przykład: „Zamówienie 1043: produkt o kodzie, którego nie ma w katalogu”.

Na co dzień rozwijam kilka systemów CRM w jednej dużej firmie i widzę to regularnie. Najwięcej pracy przy wdrożeniu nie idzie w kod, tylko w ustalenie, co robimy z przypadkami, które „zdarzają się raz na jakiś czas”. Zdarzają się częściej, niż wszyscy myślą.

Krok 5. Wybierz sposób wdrożenia

Masz zwykle trzy drogi.

Pierwsza to funkcja, którą już masz. Wiele programów do faktur i sklepów ma wbudowane integracje, które wystarczy włączyć w ustawieniach. Sprawdź to w pierwszej kolejności, bo bywa, że problem rozwiązuje jeden przełącznik.

Druga to narzędzie do łączenia aplikacji. Pozwala połączyć dwa programy według prostej reguły typu „gdy w sklepie pojawi się zamówienie, utwórz fakturę”. Sprawdza się przy prostych przepływach i niewielkiej liczbie operacji.

Trzecia to integracja pisana na miarę. Ma sens, gdy procesy są nietypowe albo systemy nie mają gotowych połączeń. Integracja to po prostu połączenie, dzięki któremu dwa programy wymieniają dane bez udziału człowieka.

Nie ma jednej dobrej odpowiedzi. Najtańsze rozwiązanie na start nie zawsze jest najtańsze po dwóch latach, kiedy firma urośnie i zamówień będzie trzy razy więcej.

Pierwsze tygodnie po uruchomieniu

Uruchomienie to dopiero połowa pracy. Przez pierwsze dwa tygodnie nowa automatyzacja i stary sposób pracy powinny działać obok siebie. Załóżmy, że wdrażasz automatyczne faktury do zamówień ze sklepu. Przez ten czas osoba, która dotąd wystawiała je ręcznie, codziennie rano porównuje listę opłaconych zamówień z listą faktur. Każda rozbieżność trafia na kartkę razem z powodem.

Po dwóch tygodniach masz konkretną listę. Może się okazać, że faktury nie powstają dla zamówień opłaconych przelewem tradycyjnym, bo sklep oznacza je innym statusem. Albo że klient z NIP-em dostał paragon. Takie rzeczy poprawia się w godzinę, ale tylko wtedy, gdy ktoś je zauważy.

Potem porównaj czas. Jeśli przed wdrożeniem fakturowanie zajmowało 6 godzin tygodniowo, a teraz zajmuje godzinę na sprawdzanie wyjątków, masz twardą liczbę do rozmowy o kolejnym procesie. I argument dla zespołu, który na początku patrzył na zmianę nieufnie.

Pułapki, na które uważam najbardziej

Automatyzowanie wszystkiego naraz już omówiłem. Są jeszcze trzy.

Pomijanie zespołu. Ludzie, którzy wykonują daną pracę, najlepiej wiedzą, gdzie są pułapki. Jeśli wdrożenie przyjdzie „z góry”, znajdą sposób, żeby je obejść.

Brak pomiaru. Jeśli nie wiesz, ile czasu proces zajmował przed zmianą, nie dowiesz się, czy zmiana się opłaciła. Tydzień notowania czasu przed startem wystarczy.

Brak planu na awarię. Każda automatyzacja kiedyś się zatrzyma. Ktoś zmieni hasło, dostawca zmieni format danych. Zespół musi wiedzieć, skąd się o tym dowie i co wtedy robi ręcznie.

Jeśli miałbym dać Ci jedno zadanie na ten tydzień, to brzmiałoby tak. Weź kartkę, spisz z zespołem wszystko, co robicie ręcznie, i przy każdej pozycji dopisz liczbę godzin. Reszta wynika z tej listy.