Oprogramowanie6 min czytania

Gotowe narzędzie czy oprogramowanie na miarę: jak zdecydować

Gotowy program czy oprogramowanie na miarę dla firmy? Kryteria wyboru, porównanie kosztów w horyzoncie kilku lat i sytuacje, w których warto połączyć oba.

Adam Sopniewski, Sopniewsky.

Zanim wydasz pieniądze na nowy system, musisz odpowiedzieć na jedno pytanie. Kupić gotowe narzędzie czy zbudować oprogramowanie na miarę dla firmy? Obie drogi mają sens, tyle że w innych sytuacjach. Poniżej opisuję, po czym je rozpoznać i jak porównać koszty tak, żeby nie oszukać samego siebie.

Dwie drogi w skrócie

Gotowe narzędzie to program, z którego korzysta wiele firm naraz. Płacisz zwykle abonament, dostajesz gotowe funkcje i aktualizacje. Mowa o popularnych systemach CRM albo programach do fakturowania.

Oprogramowanie na miarę to system budowany pod Twoje procesy. Robi dokładnie to, czego potrzebujesz, w taki sposób, w jaki pracuje Twój zespół. Płacisz za jego stworzenie, a potem za utrzymanie i rozwój.

Jest jeszcze trzecia droga, o której często się zapomina. Gotowe narzędzie plus dobudowane elementy na miarę. Wrócę do niej niżej, bo w małych firmach wybiera się ją najczęściej.

Gotowe narzędzie Oprogramowanie na miarę
Czas do uruchomienia dni lub tygodnie tygodnie lub miesiące
Koszt na start niski (abonament) wyższy (budowa)
Dopasowanie do procesu Ty dopasowujesz się do programu program dopasowuje się do Ciebie
Utrzymanie po stronie dostawcy po stronie wykonawcy lub Twojej
Koszt przy wzroście rośnie z liczbą użytkowników lub transakcji zwykle rośnie wolniej
Kontrola nad danymi w granicach tego, co pozwala dostawca pełna

Kiedy gotowe narzędzie wystarczy

Gotowy program jest zwykle lepszym wyborem, gdy Twój proces jest typowy. Fakturowanie albo podstawowa ewidencja klientów. Wiele firm robi to bardzo podobnie, więc dostępne rozwiązania są dopracowane i przetestowane na tysiącach użytkowników.

Ma sens także wtedy, gdy potrzebujesz efektu szybko albo budżet na start jest ograniczony. Abonament rozkłada koszt w czasie, a aktualizacje i bezpieczeństwo serwerów są na głowie dostawcy.

Jest jeszcze jeden warunek, o którym mało kto mówi wprost. Musisz być gotów dopasować się do narzędzia. Gotowy program wymusza pewien sposób pracy. Jeśli ten sposób jest rozsądny, to nawet dobrze, bo porządkuje firmę. Jeśli nie, zespół zacznie go obchodzić.

Ryzyka? Płacisz za funkcje, których nie używasz, a brakuje Ci akurat tych kilku, których potrzebujesz. I koszt rośnie razem z liczbą użytkowników lub zamówień.

Kiedy oprogramowanie na miarę dla firmy ma więcej sensu

Najmocniejszy argument pojawia się wtedy, gdy Twój proces jest Twoją przewagą. Sposób wyceny albo kompletacji zamówień odróżnia Cię od konkurencji. Wciśnięcie go w gotowy szablon oznacza, że robisz to tak samo jak wszyscy.

Drugi sygnał jest bardzo praktyczny. Zespół pracuje obok systemu, a nie w nim. Jeśli mimo kupionego programu ludzie i tak prowadzą „prawdziwe” dane w Excelu, narzędzie nie pasuje. Możesz za nie płacić dalej, ale problem nie zniknie.

Kolejne sytuacje:

Tu ryzyka są inne. Wyższy koszt na starcie, dłuższy czas do uruchomienia i zależność od wykonawcy, jeśli nie zadbasz o dokumentację i dostęp do kodu. Ten ostatni punkt da się w całości kontrolować na etapie umowy.

Jak porównać koszty w czasie

Najczęstszy błąd to zestawienie abonamentu za jeden miesiąc z kosztem budowy systemu. Taki rachunek zawsze wygra gotowe narzędzie. Policz koszt w perspektywie kilku lat.

Dla gotowego narzędzia w horyzoncie 3 lat:

  1. Abonament miesięczny × liczba użytkowników × 36 miesięcy.
  2. Dodatkowe moduły i integracje.
  3. Czas zespołu na obejścia, czyli ręczną pracę tam, gdzie program nie pasuje do procesu.

Dla oprogramowania na miarę:

  1. Koszt budowy.
  2. Utrzymanie i hosting (serwer, na którym działa system) × 36 miesięcy.
  3. Rozwój o nowe funkcje w kolejnych latach.

Punkt 3 przy gotowym narzędziu jest często pomijany, a bywa największy. Załóżmy, że trzy osoby tracą dziennie po 30 minut na przepisywanie danych między programami. W miesiącu (21 dni roboczych) uzbiera się około 31 godzin. W roku to ponad 370 godzin, czyli ponad dwa miesiące pracy jednego etatu. Tę liczbę możesz przeliczyć na złotówki w kalkulatorze kosztu ręcznej pracy.

Policzmy to na przykładzie. Wszystkie liczby poniżej są wymyślone, tylko po to, żeby pokazać sposób liczenia. Załóżmy, że gotowy program kosztuje 150 zł miesięcznie za użytkownika, a korzysta z niego 8 osób. Do tego moduł integracji za 5 000 zł i wspomniane 31 godzin obejść miesięcznie, liczone po 60 zł za godzinę. System na miarę w tym samym przykładzie kosztuje 60 000 zł budowy, 500 zł miesięcznie utrzymania i 15 000 zł na rozwój w ciągu trzech lat.

Pozycja (3 lata) Gotowe narzędzie Na miarę
Abonament lub budowa 150 zł × 8 × 36 = 43 200 zł 60 000 zł
Moduły lub rozwój 5 000 zł 15 000 zł
Utrzymanie w abonamencie 500 zł × 36 = 18 000 zł
Obejścia 31 h × 60 zł × 36 ≈ 66 960 zł zakładamy brak
Razem ok. 115 000 zł 93 000 zł

Przy takich założeniach wygrywa system na miarę. Wystarczy jednak, że obejścia zajmują 5 godzin miesięcznie zamiast 31, i wynik się odwraca. Dlatego najważniejszą liczbą w tym rachunku jest czas obejść. Zmierz go uczciwie, zanim cokolwiek kupisz.

Trzecia droga: gotowe plus na miarę

W wielu małych i średnich firmach najrozsądniejsze okazuje się połączenie obu podejść. Gotowy system zostaje fundamentem tam, gdzie wszystko jest standardowe: księgowość i obsługa zamówień. Na miarę powstaje tylko to, czego gotowe programy nie dają. Na przykład integracja między dwoma programami, które same ze sobą „nie rozmawiają”, albo panel dla klientów hurtowych.

Wyobraź sobie sklep internetowy z działem hurtowym. Korzysta z gotowego systemu do obsługi zamówień i popularnego programu księgowego. Oba działają dobrze, ale klienci hurtowi nadal zamawiają mailem, a ktoś przepisuje ich zamówienia ręcznie. Wymiana wszystkiego byłaby przesadą. Wystarczy dobudować panel zamówień dla hurtu i połączyć go z tym, co już działa.

Taki model pozwala wydać pieniądze tylko tam, gdzie gotowe rozwiązanie naprawdę nie wystarcza. Jest jeden warunek. Gotowe narzędzia muszą mieć API, czyli udokumentowany sposób, w jaki inne programy mogą wymieniać z nimi dane. Sprawdź to przed zakupem, nie po.

Jak bym to rozstrzygnął

Zanim zdecydujesz, odpowiedz sobie szczerze na kilka pytań:

  1. Czy mój proces jest typowy, czy jest moją przewagą?
  2. Ile czasu zespół traci dziś na obejścia i przepisywanie?
  3. Jak będzie wyglądać moja firma za 3 lata pod względem liczby klientów, zamówień i pracowników?
  4. Czy mam osobę, która zadba o system po wdrożeniu?
  5. Czy potrzebuję wszystkiego od razu, czy mogę zacząć od jednego obszaru?

Ja zwykle zaczynam od pytania drugiego. Jeśli obejścia zjadają kilka godzin tygodniowo, a proces jest typowy, szukam lepszego gotowego narzędzia albo integracji. Jeśli proces jest nietypowy i do tego ważny dla sprzedaży, rozmowa o oprogramowaniu na miarę ma sens od pierwszego dnia.